Năm nay tôi 56 tuổi, làm nông, sống ở một làng nhỏ miền Bắc. Chồng mất sớm, con trai duy nhất cũng đi theo tai nạn giao thông năm ngoái, để lại đứa cháu gái bốn tuổi – bé Thảo. Mẹ cháu cũng đã đi bước nữa được nửa năm. Từ đó, hai bà cháu nương tựa vào nhau. Căn nhà nhỏ lợp fibro xi măng, tường loang lổ, bữa có rau cũng coi là đủ đầy.
Hôm ấy, nhà ông Thìn ở đầu làng có cỗ giỗ lớn. Ai trong họ cũng được mời. Tôi tính không đi, vì không ai trông cháu, mà mang theo thì ngại. Nhưng bà Hạnh hàng xóm bảo: “Thôi đi đi, người ta mời cả họ. Bế cháu theo, có ai nói gì đâu.”. Nghe vậy, tôi dắt bé Thảo đi, lòng vẫn thấp thỏm.
Bữa cỗ đông nghịt, người lớn tiếng cười, trẻ con chạy nhảy. Tôi chọn ngồi một góc khuất. Thảo ngoan lắm, ngồi yên bên cạnh, đôi mắt đen lay láy nhìn mâm đồ ăn như sợ làm phiền ai.
Khi mọi người gắp đầy bát, tôi chỉ gắp cho cháu miếng trứng, tí thịt rim. Nó ăn được vài miếng đã thôi, rồi lí nhí: “Bà ơi, con no rồi, để phần cho các cô các bác.”. Nghe mà vừa thương vừa đau.
Cả bữa, tôi chỉ ăn vài thìa cơm, cố giữ ý vì biết thân mình. Đến đám giỗ ai cũng để phong bì sẵn, tôi rút 200 ngàn – khoản tiền dành để mua gạo tuần tới. Nhưng nghĩ thôi, đi ăn cỗ cũng phải có lễ, người ta không nghĩ mình keo kiệt.
Ở quê tôi, tục ăn cỗ lấy phần là chuyện quen. Cuối bữa, ai cũng được chủ nhà chia mỗi người một túi nhỏ: thịt, nem, xôi, ít canh đem về. Tôi ngồi chờ, mọi người lần lượt từng người cầm túi về. Đến lượt tôi, bà Dung – người phụ trách chia – liếc nhìn tôi, cười nhạt:
“Thôi, bà khỏi lấy. Con bé cháu bà nãy ăn hết phần thừa rồi còn gì. Để phần cho người khác.”
Mấy người bên cạnh cười khúc khích, còn tôi – mặt nóng bừng, hai bàn tay run run. Tôi định nói rằng cháu tôi ăn được có nửa chén cơm, nhưng rồi lại thôi. Ở quê, người nghèo mà cãi – người ta càng coi thường.
Tôi cúi đầu cảm ơn, dắt Thảo ra về. Cháu tôi níu tay tôi hỏi: “Bà ơi, sao người ta ai cũng có túi đồ, mình không có?”. Tôi nghẹn họng, cười gượng: “Vì mình ăn rồi con ạ.”. Cháu ngây thơ đáp: “Nhưng con ăn ít mà, con để bụng để về nhà ăn cơm với bà.”
Tôi quay đi, không dám để cháu thấy nước mắt mình. Trong đầu tôi chỉ nghĩ đến nồi cơm nguội với ít muối trắng còn lại ở nhà. Cháu tôi chiều nay đi học mẫu giáo về sẽ đói, mà chẳng có gì cho nó ăn.
Vừa ra đến đầu ngõ, tiếng ai đó gọi giật: “Bà Linh! Bà Linh ơi, khoan đi đã!”. Tôi quay lại – là ông Thìn, chủ nhà. Ông hớt hải chạy ra, tay cầm hai túi đồ ăn, mặt đầy áy náy. “Bà thông cảm, tôi vừa nghe mấy đứa nói linh tinh. Con bé nó ngoan thế mà người ta bảo ăn hết phần, tôi tức quá. Phần này, đáng ra là của bà. Nhưng… tôi gói thêm một túi nữa cho bé Thảo ăn tối, bà cầm lấy nhá”.
Tôi đứng lặng. Ông dúi vào tay tôi hai túi – một túi thịt rim, một túi xôi gấc, thêm mấy quả chuối.
Ông nói nhỏ, giọng run run: “Thật ra… hôm con trai bà mất nhìn bà bế con bé, tôi cứ day dứt. Giờ thấy bà thế này, tôi không đành.”
Tôi nghẹn, chỉ biết gật đầu. Thảo ngước lên, nắm lấy tay ông: “Cháu cảm ơn ông. Ông tốt như bà ngoại của cháu.”. Ông cười mà mắt đỏ hoe: “Ngoại cháu tốt hơn ông nhiều.”
Trên đường về, hai bà cháu ôm túi đồ chặt trong tay, vừa đi vừa khóc. Không phải vì tủi, mà vì thấy lòng người vẫn còn ấm. Thảo vừa đi vừa reo: “Bà ơi, tối nay mình có thịt rồi nhé, bà đừng ăn muối nữa.”
Tôi gật đầu, cười mà nước mắt cứ chảy dài. Tự dưng, tôi thấy hối hận vì từng im lặng trước lời cay nghiệt. Đôi khi, người ta không cần phần đồ ăn, chỉ cần một chút tử tế để thấy mình vẫn được coi như người.
Sáng hôm sau, ông Thìn ghé qua, đặt vào tay tôi một túi gạo và nói: “Cái hôm người ta chê bà, tôi thấy thương quá. Nhà tôi còn thiếu gì đâu, chỉ thiếu… biết nghĩ cho nhau. Thôi, có gì cần, bà cứ sang bảo.”
Tôi cúi đầu cảm ơn, tay run run, mắt cay xè. Tôi biết, cỗ bàn có thể chia phần, nhưng tình người – không bao giờ tính toán được. Và đôi khi, những người ít nói nhất, lại là người biết cho đi nhiều nhất.
